Mają one wiele nazw: plamy wątrobowe, starcze, plamy pigmentacyjne, ostudy. Nazwa "ostuda" oznacza plamy powstające w wyniku zmian hormonalnych. Jeszcze kilka wieków temu mówiono, że tego typu plamy powstają podczas ciąży wskutek niezaspokojonych żądz przyszłych matek (w niektórych krajach wierzy się w to do tej pory). Określenie "plama wątrobowa" pochodzi od pojęcia Macua hepatica, oznaczającego przebarwienia skóry o brązowawym, podobnym do koloru wątroby, zabarwieniu.

Plamy wątrobowe to najczęstsze wyrażenie, służące do określenia nietypowych przebarwień komórek tworzących pigmenty, przyjmujących postać brązowawych plam na skórze. Prawie każdy z nas ma co najmniej jedną taką plamę na skórze.

Rozróżnia się plamy wrodzone oraz pojawiające się w ciągu naszego życia.
Wrodzone plamy wątrobowe nazywa się fachowo lentigo, co po łacinie oznacza plamę soczewicowatą. Jest to mała plama o wyraźnych konturach. Tego typu zmiany na skórze są w zasadzie niezłośliwe i bardzo często stanowią wadę wrodzoną. Wszystkie niezłośliwe zmiany skórne nazywa się znamionami. Tego typu zmiana może składać się z komórek gruczołów łojowych, naczyń krwionośnych i innych.

Jak powstają plamy wątrobowe?

Plamy wątrobowe składają się z melanocytów (są to komórki, które wytwarzają barwnik zwany melaniną) lub innych, podobnych do nich komórek. Plamy wątrobowe powstają w wyniku zbyt dużego nagromadzenia się melanocytów lub wskutek zwiększonej produkcji melaniny. Ten rodzaj plam pigmentacyjnych nie powstaje w wyniku działania promieniowania słonecznego, lecz jest dziedziczony.

Wskutek działania promieni słonecznych powstają zazwyczaj plamy, które popularnie nazywa się plamami starczymi lub posłonecznymi, ich fachowe określenie to Lentigo solares. Na powstanie tego rodzaju plam narażone są przede wszystkim osoby o jasnej karnacji skóry. Pojawiają się one tylko w miejscach, które są wystawione na działanie promieni słonecznych. Określenie "plamy starcze" wzięło się z tego, że tego rodzaju przebarwienia skórne pojawiają się zazwyczaj w wieku dojrzałym (mniej więcej po 40. roku życia).

Chociaż plamy starcze same w sobie nie są groźne, ich pojawienie się świadczy o uszkodzeniu skóry wskutek nadmiernego opalania. Wyglądem przypominają one plamy dziedziczne. Są tak samo mocno zarysowane, mają kształt koła, kwadratu lub gwiazdy i mogą osiągać średnicę nawet do pięciu centymetrów. Często są pstrokate – mają nieregularne zabarwienie i dlatego są mylone z najniebezpieczniejszym rakiem skóry, czerniakiem złośliwym.

Plamy wątrobowe a rak skóry

Bardzo ważne jest określenie typu posiadanego przebarwienia, ponieważ z niektórych plam wątrobowych może powstać nowotwór (np. czerniak złośliwy). O ocenę plam powinno się poprosić co najmniej raz na trzy lata lekarza rodzinnego. Ponoć z Lentigo simplex, normalnych plam wątrobowych, utworzonych z melanocytów, nie powinien powstać rak skóry.
Natomiast z innego rodzaju przebarwienia – znamienia dysplastycznego, które w określonym stadium wygląda bardzo podobnie do plam wątrobowych, może powstać czerniak złośliwy. Oba rodzaje plam mają ciemnobrązowy kolor, są płaskie, mają okrągły lub owalny kształt, a ich średnica nie przekracza zazwyczaj pięciu milimetrów. Można je rozróżnić jedynie za pomocą specjalnego badania.

Ostatnio wśród naukowców panuje opinia, że liczba posiadanych plam wątrobowych wiąże się z przewidywaną długością życia człowieka. Im więcej plam pigmentacyjnych ma dana osoba, tym dłuższe ma być jej życie.